Anna Boczkowska Sarkofag Władysława II Jagiełły i Donatello. Początki odrodzenia w Krakowie. Sztuka – Polityka – Humanizm
wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2011
ISBN 978-83-7453-799-5,
EAN 9788374537995
Informacja: 600 stron,
format 165×235 mm,
oprawa broszurowa ze skrzydełkami
Cena detaliczna: 80 zł
Nota:
Jedno dzieło, najwyższej europejskiej klasy i o wyjątkowym przesłaniu politycznym i kulturowym – pomnik nagrobny Władysława Jagiełły z katedry na Wawelu – stało się punktem wyjścia rozległych studiów nad kulturą umysłową i artystyczną wczesnego odrodzenia. Królewski sarkofag okazał się cennym źródłem informacji, potwierdzającym dane zawarte w przekazach historycznych oraz świadectwem narodzin nowego języka sztuki i nowych humanistycznych idei.
Biogram:
Anna Boczkowska – badaczka sztuki dawnej i współczesnej, w latach 1975–1996 adiunkt w Instytucie Sztuki PAN w Warszawie. Stypendystka British Council (1968), Instytutu Historii w Rzymie im. Karoliny Lanckorońskiej (1991) oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2005). Laureatka nagrody Stowarzyszenia Historyków Sztuki oraz dwóch „Pegazów” na festiwalu filmów o sztuce w Zakopanem za reportaże: Wawel oraz Nagrobek Kaźmierza Jagiellończyka. Członkini Stowarzyszenia Historyków Sztuki i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Opublikowała między innymi: Hieronim Bosch (1972), Hieronim Bosch. Astrologiczna symbolika jego dzieł (1977), Triumf Wenus i Luny (1980), Herkules i Dawid z rodu Jagiellonów (1993).
Spis treści:
Wprowadzenie 9
ROZDZIAŁ I: „Sepulcro nostro contigui…”. Problemy z datowaniem i miejscem pochówku 21
ROZDZIAŁ II: Fundator 27
ROZDZIAŁ III: Początki humanizmu renesansowego w Krakowie a relacje polsko-węgierskie 37
ROZDZIAŁ IV: Iter Italicum Polonorum. W kręgu krakowskich i florenckich humanistów, lata 1414–1418 45
ROZDZIAŁ V: Humanistyczny kodeks Biblioteki Jagiellońskiej 57
ROZDZIAŁ VI: Polscy ambasadorowie we Florencji 61
ROZDZIAŁ VII: Sarkofag króla w świetle badań nad wczesnorenesansową rzeźbą Florencji. W stronę Donatella 68
ROZDZIAŁ VIII: Spór o antyk 76
ROZDZIAŁ IX: Marmur sarkofagu Władysława Jagiełły: Rosso Veronese 84
ROZDZIAŁ X: U źródeł misji florenckiej: Władysław Jagiełło przeciw Zygmuntowi Luksemburczykowi 90
ROZDZIAŁ XI: Porażka luksemburskiego smoka 97
ROZDZIAŁ XII: Smok Świętego Jerzego i Władysława II: studium porównawcze 108
ROZDZIAŁ XIII: Lwy Florencji 113
ROZDZIAŁ XIV: Lilie Florencji: giglio fiorentino i giglio di Santa Mariadel Fiore 117
ROZDZIAŁ XV: Sarkofag króla w katedrze: wizualne efekty jego płaskorzeźb in situ 125
ROZDZIAŁ XVI: Posągi Ilarii del Carretto i Władysława Jagiełły 134
ROZDZIAŁ XVII: Jak powstał portret monarchy? 142
ROZDZIAŁ XVIII: Relikwiarzowe popiersie świętego Rossorego i sarkofagowy wizerunek króla 153
ROZDZIAŁ XIX: Struktura sarkofagu i jego reliefy figuralne a tradycje klasyczne 158
ROZDZIAŁ XX: Uczta Heroda a sceny opłakiwań. Triumf geometrii i kryptomonogram Donatella 169
ROZDZIAŁ XXI: Dworzanie opłakujący śmierć monarchy jako indywidualności 178
ROZDZIAŁ XXII: Historyczne uwarunkowania programu heraldycznego 193
ROZDZIAŁ XXIII: Herby Wielkiego Księstwa Litwy, Małopolski i Wielkopolski 200
ROZDZIAŁ XXIV: Herb Królestwa Polskiego i Ziemi Dobrzyńskiej 207
ROZDZIAŁ XXV: Biskup i arcybiskup 214
ROZDZIAŁ XXVI: W kręgu mecenatu Medyceuszy. Kryptoportret Cosima de’ Medici 224
ROZDZIAŁ XXVII: Święty patron Medyceuszy wśród żałobników 242
ROZDZIAŁ XXVIII: Medycejskie symbole 246
ROZDZIAŁ XXIX: Dwoista symbolika herbów Ziemi Wieluńskiej i Rusi Halickiej: Agnus Dei i leone rampante 251
ROZDZIAŁ XXX: Andegawenowie i stronnictwo Gwelfów 259
ROZDZIAŁ XXXI: Kontynuacja florenckich tradycji na dworze Jagiellonów 264
Konkluzja 300
Przypisy 305
Indeks 380
Spis ilustracji
Aneks
Summary
Fragment:
W roku 1953 Karol Estreicher jako pierwszy podjął próbę szczegółowej analizy form i programu treściowego pomnika nagrobnego Władysława Jagiełły z krakowskiej katedry Świętego Stanisława i Świętego Wacława, który zachowany w doskonałym stanie, należy do najświetniejszych osiągnięć rzeźby pierwszej połowy XV stulecia. Dzieło to zatem w pełni zasługuje na ponowne odkrycie i przyznanie mu należnego miejsca w dziejach sztuki polskiej i europejskiej.
Prowadzone przeze mnie wieloletnie badania, których wyniki przedstawiłam w tej książce, ograniczone zostały do tego właśnie jednego arcydzieła, które jawi się jako „odbicie i kronika swoich czasów”. Więcej bowiem nauczyć się można, badając jeden obiekt, niż prowadząc rozległe studia nad całą epoką, wyabstrahowane z konkretnych uwarunkowań.
Tezy przedstawione pół wieku temu we wspomnianej wyżej, pionierskiej monografii profesora Estreichera wzbudziły liczne kontrowersje. Wymagały zatem weryfikacji, w której uwzględniono by jego oponentów oraz postęp dokonany w badaniach.
Toczące się do dziś dyskusje wynikały w znacznej mierze z niemal całkowitego braku przekazów źródłowych dotyczących bezpośrednio tego dzieła. Milczenie źródeł na temat miejsca i czasu jego powstania, warsztatu rzeźbiarskiego i wykonawcy było prawdziwym wyzwaniem dla historyka sztuki.
Rozwiązanie „równania” z tyloma niewiadomymi stało się jednak możliwe dzięki postępowi prac badawczych, prowadzonych od kilkudziesięciu lat nad historią, sztuką i kulturą polską pierwszej połowy XV stulecia. Nasza wiedza dotycząca czasów panowania Władysława Jagiełły (1386–1434) poszerzyła się o dane źródłowe, rzucające nowe światło nie tylko na polityczne i militarne dokonania króla, ale także na sam proces kształtowania się oryginalnych cech i wartości intelektualnej kultury krakowskiej, które wywarły znaczący wpływ na styl i charakter jego rządów oraz mecenatu, a koniec końców, na formę i treści jego wawelskiego pomnika nagrobnego.
Studia prowadzone w Polsce nad piętnastowieczną kulturą umysłową Krakowa, jej historycznymi i politycznymi relacjami z państwami włoskimi, szły w parze z badaniami uczonych amerykańskich i angielskich nad wczesnorenesansową sztuką Florencji – kolebki europejskiego humanizmu – umożliwiając nam spojrzenie na historię fundacji pomnika nagrobnego Władysława Jagiełły oraz na jego wartości artystyczne przez pryzmat florenckiego humanizmu renesansowego i przodującej rzeźby florenckiej, a nie jak zazwyczaj, z perspektywy „jesieni średniowiecza”.
