wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2010
ISBN 978-83-7453-003-3
Informacja: 360 stron,
format 160×240 mm, oprawa twarda
Cena detaliczna: 58 zł
Nota:
Pisany tuż po Grudniu ’70 reportaż próbujący odtworzyć przebieg wydarzeń zarówno w Trójmieście, jak i w KC PZPR, i odpowiedzieć na pytanie, kto i dlaczego wydał rozkaz strzelania do robotników. Równolegle do przejmującej relacji Barbary Seidler toczy się opowieść ilustracyjna, prowadzona przez Henryka Majewskiego za pomocą pochodzących z jego zbiorów fotografii i dokumentów z tamtego czasu.
„Wiedziałam, że kiedyś do tego wrócę, że opiszę to jeszcze raz, godzina po godzinie, tamten grudzień, to wszystko, co widziałam i słyszałam, co legło mi na sercu ciężkim kamieniem i uwierało tyle lat”.
Biogram:
Urodzona w 1930 roku w Warszawie; pisarka i publicystka. Od roku 1942 należała do Szarych Szeregów, jako łączniczka i sanitariuszka uczestniczyła w Powstaniu Warszawskim. Odznaczona Krzyżem Armii Krajowej i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Po wojnie ukończyła prawo na Uniwersytecie Warszawskim. Od 1950 roku pracuje jako dziennikarz. Swoje teksty publikowała między innymi w „Życiu Warszawy”, „Po Prostu”, „Nowej Kulturze” i „Życiu Literackim”. Przez ponad czterdzieści lat była korespondentem sejmowym. Wydała kilkanaście książek, głównie reportaży społecznych, politycznych i sądowych (Worek z miliardami 1960, Dziś na wokandzie 1966, Batalia o życie 1969, Skłóceni z prawem 1972, Cadillac i sombrero 1983, Ludzie i paragrafy 1986, i inne). Jest autorką dwóch sztuk teatralnych, trzech scenariuszy filmowych, a także komiksów dotyczących historii Polski.
Fragment: 23 grudnia. Nieme posiedzenie sejmu
Po południu 23 o godzinie 16 zaczęło się posiedzenie sejmu. Była to IV sesja V kadencji. O tym ostatnim posiedzeniu 1970 roku mówiono później „nieme”. Trwało tylko 20 minut dłużej niż ostatnie plenum i w tak krótkim czasie posłowie zdążyli: odwołać Cyrankiewicza z urzędu Prezesa Rady Ministrów i powołać na jego miejsce Jaroszewicza, byłego premiera zaś ustanowić Przewodniczącym Rady Państwa.
Trzy razy podniosły się wszystkie ręce. Jaroszewicz już był przygotowany do krótkiego przemówienia i zaproponowania zmian w składzie Rady Ministrów. Odwołano więc Kociołka ze stanowiska wicepremiera, na nowych zastępców premiera powołano Kaima i Mitręgę.
Hrynkiewicz z ministra przemysłu maszynowego przeszedł na I zastępcę Przewodniczącego Komitetu Nauki i Techniki, a na jego miejsce przyszedł Wrzaszczyk. Na wolne stanowisko ministra przemysłu ciężkiego wszedł Lejczak. Po tych głosowaniach już tylko szybko udzielono absolutorium rządowi za rok 1969.
Słyszało się stale: Kto za? Kto przeciw? Kto się wstrzymał?
Nie widzę, nikt, dziękuję. Ręce w górę i na dół, i jeszcze raz do góry. Jak nakręcone roboty. Nikt z posłów nie zgłosił interpelacji w sprawie tego, co zdarzyło się przed kilkunastoma dniami na Wybrzeżu, nikt nie zapytał, kto jest odpowiedzialny za tragedię, kto i na czyj rozkaz strzelał?
Nie odważyli się nic powiedzieć nawet dwaj posłowie z koła Znak – Mazowiecki i Myślik, którzy wydelegowani przez swoich klubowych kolegów, byli w Gdańsku i na spotkaniu u pallotynów rozmawiali z kilkudziesięcioma osobami.
A przecież poseł Zawieyski z ich koła, dwa lata temu, gdy władza rozprawiała się ze studentami, odważnie przemówił z trybuny sejmowej w obronie młodzieży.
Po zakończeniu obrad stałam w głównym holu sejmu. Patrzyłam. Lubię patrzeć i zapamiętywać nastroje, zdarzenia, drobne epizody.
Większość posłów i członków rządu zostawia zawsze płaszcze w szatni, która mieści się po prawej stronie głównego wejścia. Ale Gomułka, Kliszko, Cyrankiewicz i Wydech (był wówczas marszałkiem sejmu) rozbierali się na pierwszym piętrze. Na pierwsze piętro prowadzą szerokie marmurowe schody rozwidlające się w połowie. Na tych schodach zwykle do „najważniejszych” podskakiwali różni ludzie, nierzadko z podaniami w ręku. Nie były to interwencje poselskie, lecz sprawy osobiste: chodziło o mieszkanie dla pociotka, nowy samochód dla syna, jakiś wyjazd zagraniczny. Ci, co mieli ,,nie swoje”, rozdawali – nic ich to przecież nie kosztowało – a zyskiwali w zamian wdzięczność pojedynczych osób. To było łatwo zyskać, uprzyjemniało życie.
Choć trzeba powiedzieć, że ekipa Gomułki była nader skromna. Sam szef, zawieszony w niewiedzy i nie przywiązujący wagi do spraw życia codziennego, wręcz ascetyczny, narzucał najbliższym współpracownikom podobny styl życia.
Ale im dalej od Gomułki – tym chętniej korzystało się z przywilejów nomenklatury. Koło Kliszki skakano zawsze, nie dlatego, iżby rozdawał cokolwiek, ale dlatego, iż uważano go za drugą osobę w państwie, więc w sprawach kadrowych miał niemało do powiedzenia.
W ogóle, w kuluarach sejmu i w restauracji trwał permanentny festiwal lizusostwa, załatwiania spraw dużych i małych. Najwyraźniej widać było to w dekadzie Gierka. W tych latach ekipa wyznawała zasadę: Leben und leben las sen.
No, ale wróćmy do tego przedświątecznego wieczoru kończącego nieme posiedzenie sejmu – ostatnie w 1970 roku. Na podeście pierwszego piętra marmurowych schodów pojawił się Kliszko. Miał jeden rękaw jesionki wciągnięty na prawą rękę, którą sunął po poręczy, a reszta płaszcza wlokła się za nim po schodach. Pół piętra niżej, na dole stali członkowie rządu, posłowie, dziennikarze parlamentarni.
Nikt nie podszedł, by staremu człowiekowi podać płaszcz. Kliszko schodził bardzo wolno, nogi plątały mu się w połach jesionki, ręce się trzęsły, wyglądał jak starzec. Patrzyłam na tego człowieka, który tak niedawno trząsł sejmem.
Ci wszyscy naokoło nie wiedzieli nic o tym, jaką rolę odegrał w Gdańsku, nie mogli jeszcze nic wiedzieć, więc ich reakcja była jednoznaczna: ten człowiek już nic nie znaczył.
Za moimi plecami nagle zjawił się Gierek. (On korzystał z szatni na dole.) Przystanął. Powędrował wzorkiem ku schodom. Spojrzał na Kliszkę, rzucił przed siebie, bo chyba nie do mnie: „Taki jest koniec” i szybko wyszedł, nie zwracając uwagi na wyciągnięte w jego kierunku ręce tych, którzy chcieli mu uścisnąć dłoń.
Spis treści
Przedsłowie – Jerzy Eisler 5
Wstęp 7
14 grudnia 13
15 grudnia 46
16 grudnia 89
17 grudnia 111
18 grudnia 142
19 grudnia 149
20 grudnia 184
23 grudnia. Nieme posiedzenie sejmu 206
Gdańsk w styczniu 1971 209
Dwa listy Gomułki do Biura Politycznego 220
Raport komisji Kruczka 243
Zawartość szafy pancernej w gabinecie Kani 245
Przesłuchani przez komisję Kruczka 263
Rozmowy z uczestnikami dramatu grudniowego 301
Indeks osób 331
