|
Wiersze Tygodnia - Bohdan Wrocławski Posłuchaj wierszy - czyta autor.
Pejzaż z mężczyznami przed sklepem
Pejzaż z kobietą w tle
Jałmużna
|
Na plaży w Kątach Rybackich Otwieram powieki być może otwieram je zbyt często tak jak zbyt często ogrzewam dłonie kubkiem gorącej herbaty nalanej z termosu błądząc po zupełnie wyludnionych plażach Mierzei Wiślanej myślę to twoje oczy dłonie czoło z kropelkami potu codzienne unerwienie liści dębu pełne niecierpliwości w otwartym horyzoncie i wtedy wiem jeszcze żyję ja fragmenty niedokończonej symfonii szkic obrazu z odpryskami nadziei i wieczności ja krzyk powalonych jesiennym huraganem buków na skraju lasu spowiadają się różnokolorowe kwiaty szpilki ostów bramy zarozumiałych żółcieni a czasami coś wewnętrznie drgającego jakaś zupełnie nieczytelna plama pejzaż ukrytych westchnień czyjś śmiech czyjaś powaga w cieniu konfesjonału rozchodząca się w przestrzeni ciała zazwyczaj wtedy kiedy twardy sen odwiedza schnące na palecie farby mdły smak terpentyny całego podniebienia ustawiczna geografia twarzy piersi podróży zawerniksowane dłonie jakieś tło którego nie można natychmiast przeczytać wyróżniające się dramatem biegnące w poprzek zdania przez ścierniska, wypalone łąki ciężki lot bażantów wreszcie zapomniane młodzieńcze marzenia znów ja latem pod grubym kasztanowcem którego cień onieśmiela mnie bardziej niż cała wieczność bitewne wyprawy rzymskich legionów ateńskie dysputy w których z ogromną nieśmiałością próbowałem uczestniczyć jąkałem się wtedy z przejęcia moje ramiona podrywały ostre wiatry nadciągające od nieodległego przecież morza wyobraźnia podpowiadała mi że do sławy wystarczy tylko krzesiwo i świątynia Artemidy w Efezie nie trzeba chodzić z kamykami raniącymi policzki i dziąsła wzdłuż samotnych plaż Kątów Rybackich albo fascynować się śmiercią odlatujących kormoranów ich ubóstwem wieczną gonitwą za miłością i wtedy spostrzegłem morze zbyt często przykrywa plażę oczyszczając ją z samotności i tego wszystkiego czego zrozumieć nigdy nie potrafiłem -- Wszystkie drogi Nadal umierają wszystkie drogi prowadzące do bram Rzymu przysypują je cienie rudych mchów lot jaskółek szybszy niż nasza pamięć do której przedwczoraj zgubiliśmy klucz smugi mew cierpliwie wylegujących się w różnych zakamarkach historii nieobecne są nasze noce pełne tryumfu pochody dzikości także to zapisane w najsmutniejszych pamiętnikach o twarzach wiecznego głodu z dopiero co poznanych skojarzeń ciągle hamletyzującą przestrzeń pełną wapiennych skał których zmarszczki prowadzą do dawno zapomnianych miast dzieciństwa tymczasem maleją marzenia nawet wtedy kiedy chcesz wracać w ich puszystą obecność którą próbujesz skleić fragment po fragmencie wątpliwość po wątpliwości między gwarem wymijanych ulic z przymkniętymi powiekami pełnymi wilgoci od opadających wzdłuż nadbrzeży mgieł zarośniętymi powojem ścieżkami wojen jednak powracasz wciąż do nieistniejącego już Rzymu to dalej niż możesz zapamiętać i bliżej niż możesz dotknąć swoim wzruszonym spojrzeniem jest zima wszechobecny mróz błądzi w przedsionkach wystraszonych serc dobrze wiesz do tego miejsca nie można podchodzić jego drogi są wieczne wszystkie prowadzą do samotności ustawicznej próby rozgrzeszenia na obrzeżu chłopcy palą wyschnięte łęgi czujesz gorycz porażki dymu na środku nieba ktoś wyjątkowo szczęśliwy opowiada o swojej pierwszej miłości trudno ale ta opowieść prowadzi do wspomnień nie akceptujesz jej wychodzisz powracasz do cienia wieczorem pijesz kawę oglądasz obrazy w galerii do której nikt nigdy nie zabłądził ktoś wyjął je z twoich myśli dał im smak barwę niecierpliwość usychających dni później czytasz gazetę żaden fragment nie pozostaje w pamięci nadal na polach chłopcy wypalają łęgi smak dymu staje się smakiem twojego życia i natchnienia nie wiadomo skąd w zupełnej ciszy przypływają dawno opuszczone miasta zaczynasz się do nich przyzwyczajać odgadywać zaułki fasady budynków z łuszczącymi się tynkami nawet wiesz w którym z nich zamieszkała wieczność czujesz jej pulsowanie kwaśny oddech oczy przymglone wzruszeniem i na wskroś otwarte bramy ciągle jeszcze obecnej w tobie legendy starego Rzymu -- Pytanie na brzegu Robotnicy leśni powiedzieli mi że w lesie między Kątami Rybackimi i Skowronkami zamieszkał Hiob miejsce to omijają orły Bieliki powodowane czymś czego nikt świadomy nie jest w stanie odczytać w zamarzającym zimowym pejzażu Wieczorem widziałem go gęstego od mgieł z ręką uniesioną w niemym geście w kierunku nieba dłoń skracała pejzaż zamykała perspektywę Odgadywałem w tej ręce nadzwyczajną łagodność chęć odnalezienia czegoś co zapewne przestało istnieć już w okresie dewonu a może jeszcze wtedy kiedy pył kosmicznego uniesienia wymieszany z żywicznymi oddechami sosen był środkiem naszych dociekań i świadomości ktoś wyjątkowy poważny z środka przywoływał mnie w bliskość tych dociekań bałem się rozumiałem wszystko przecież wraca codzienność brak miłości wynikająca z tego samotność wojny głód radość zwycięzców tańczących na wielkich charytatywnych balach karnawałowych przebierańców za progiem światła ale tak blisko że bliżej już nie można dziewczynka z zapałkami z koroną na głowie wszystkie zapałki które od nas otrzymała wypaliły się wcześniej jeszcze przed jej narodzinami dlatego dziś zbiega po czarnych schodach w głąb sceny w zarysy scenografii podtrzymywanej przez dłonie Hioba ktoś istniejący w środku mnie spytał szeptem czy obydwoje są postaciami tragicznymi ale ja wiem zdaję sobie sprawę że ten ktoś nie zaistniał w historii nie utrwaliła go żadna księga nadmorskie fale inkluzja w nasłonecznionym bursztynie jego pytanie nie miało brzegu z którego mogło do mnie wyruszyć było jak barwna plama kapistów wyrzucona w przestrzeń aż po zimny ból horyzontu do ostatecznego wyczerpania Tymczasem Hiob zbliżył się do tego miejsca w którym leśna polana wypełnia się wiórami po dzisiejszej i wczorajszej wycince drzew nadsłuchiwał zachrypniętych głosów drwali szumu pił mechanicznych trzaskanie palonych w ognisku drew wiedziałem jest spragniony głodny miłości i śmiechu wyczerpany wielkością tego czego nikt z nas śmiertelnych nie jest w stanie zrozumieć i przetrawić Ten dzień trwał stanowczo za długo uciekłem w ogromną samotność pustej plaży w wyczerpujący ból morza w jego conradowską niecierpliwość w głąb ostatniego oddechu Martina Edena w pytania których śmierci i jej początku nie jestem w stanie zrozumieć |
A MOJE 88 URODZINY
Miasto gęste od krytych pasaży, wąskich
placyków, arkad,
schodzące tarasami ku morskiej zatoce.
I ja, zapatrzony w młode piękno,
cielesne i nietrwałe,
jego ruch taneczny wśród starych kamieni.
Kolory sukien według letniej mody,
stuk pantofelka na dallach sprzed stuleci,
cieszą mnie swoim obrzędem powrotu.
Dawno zostawiłem za sobą
zwiedzania katedr i wież warownych.
Jestem jak ten, kto widzi, a jednak sam nie przemija,
duch lotny mimo siwizny i chorób starości.
Ocalony, bo z nim wieczne i boskie zdziwienie.
POD KONIEC DWUDZIESTEGO WIEKU
Pod koniec dwudziestego wieku, urodzony na jego początku,
po napisaniu książek, złych czy dobrych, ale pracowitych,
po zdobywaniu, traceniu i odzyskiwaniu,
Jestem tutaj z nadzieją, że można zaczynać na nowo
i własne życie uleczyć myśląc mocno o rzeczach poznanych,
tak mocno, że miejsc i ludzi nie odejmie czas
i wszystko będzie trwało prawdziwiej niż było.
Nie rozumiejąc skąd lata ekstazy i razem udręki,
przyjmując swój los i błagając o inny,
nie pobłażałem sobie, zaciskałem usta.
Dumny z jednej tylko, mnie wiadomej, cnoty:
smagania się wieloramienną dyscypliną.
Ciągle zaczynam na nowo, ponieważ co złożę w opowieść
okazuje się fikcją, dla innych, nie dla mnie, czytelną,
i oplątuje mnie, i zakrywa mnie,
i z pożądania prawdy jestem nieuczciwy.
Wtedy myślę o prawidłach wysokiego stylu
i o ludziach, którym nigdy nie były potrzebne.
Jak i o tym, że całe życie zwodzi mnie nadzieja.
W WARSZAWIE
Co czynisz na gruzach katedry
Świętego Jana, poeto,
W ten ciepły, wiosenny dzień?
Co myślisz tutaj, gdzie wiatr
Od Wisły wiejąc rozwiewa
Czerwony pył rumowiska?
Przysięgałeś, że nigdy nie będziesz
Płaczką żałobną.
Przysięgałeś, że nigdy nie dotkniesz
Ran wielkich swego narodu,
Aby nie zmienić ich w świętość,
Przeklętą świętość, co ściga
Przez dalsze wieki potomnych.
Ale ten płacz Antygony,
Co szuka swojego brata,
To jest zaiste nad miarę
Wytrzymałości. A serce
To kamień, w którym jak owad
Zamknięta jest ciemna miłość
Najnieszczęśliwszej ziemi.
Nie chciałem kochać tak,
Nie było to moim zamiarem.
Nie chciałem litować się tak,
Nie było to moim zamiarem.
Moje pióro jest lżejsze
Niż pióro kolibra. To brzemię
Nie jest na moje siły.
Jakże mam mieszkać w tym kraju,
Gdzie noga potrąca o kości
Nie pogrzebane najbliższych?
Słyszę głosy, widzę uśmiechy. Nie mogę
Nic napisać, bo pięcioro rąk
Chwyta mi moje pióro
I każe pisać ich dzieje,
Dzieje ich życia i śmierci.
Czyż na to jestem stworzony,
By zostać płaczką żałobną?
Ja chcę opiewać festyny,
Radosne gaje, do których
Wprowadzał mnie Szekspir. Zostawcie
Poetom chwilę radości,
Bo zginie wasz świat.
Szaleństwo tak żyć bez uśmiechu
I dwa powtarzać wyrazy
Zwrócone do was, umarli,
Do was, których udziałem
Miało być wesele
Czynów myśli i ciała, pieśni, uczt.
Dwa ocalone wyrazy:
Prawda i sprawiedliwość.
ARS POETICA?
Zawsze tęskniłem do formy bardziej pojemnej,
która nie byłaby zanadto poezją ani zanadto prozą
i pozwoliłaby się porozumieć nie narażając nikogo,
autora ni czytelnika, na męki wyższego rzędu.
W samej istocie poezji jest coś nieprzystojnego:
powstaje z nas rzecz, o której nie wiedzieliśmy,
/ że w nas jest,
więc mrugamy oczami, jakby wyskoczył z nas tygrys
i stał w świetle, ogonem bijąc się po bokach.
Dlatego słusznie się mówi, że dyktuje poezję dajmonion,
choć przesadza się utrzymując, że jest na pewno aniołem.
Trudno pojąć skąd się bierze ta duma poetów
jeżeli wstyd im nieraz, że widać ich słabość.
Jaki rozumny człowiek zechce być państwem demonów,
które rządzą się w nim jak u siebie, przemawiają mnóstwem
/ języków,
a jakby nie dosyć im było skraść jego usta i rękę
próbują dla swojej wygody zmieniać jego los?
Ponieważ co chorobliwe jest dzisiaj cenione,
ktoś może myśleć, że tylko żartuję
albo że wynalazłem jeszcze jeden sposób
żeby wychwalać Sztukę z pomocą ironii.
Był czas, kiedy czytano tylko mądre książki
pomagające znosić ból oraz nieszczęście.
To jednak nie to samo co zaglądać w tysiąc
dzieł pochodzących prosto z psychiatrycznej kliniki.
A przecie świat jest inny niż się nam wydaje
i my jesteśmy inni niż w naszym bredzeniu.
Ludzie więc zachowują milczącą uczciwość,
tak zyskując szacunek krewnych i sąsiadów.
Ten pożytek z poezji, że nam przypomina
jak trudno jest pozostać tą samą osobą,
bo dom nasz jest otwarty, we drzwiach nie ma klucza
a niewidzialni goście wchodzą i wychodzą.
Co tutaj opowiadam, poezją, zgoda, nie jest.
Bo wiersze wolno pisać rzadko i niechętnie,
pod nieznośnym przymusem i tylko z nadzieją,
że dobre, nie złe duchy, mają w nas instrument.
Berkeley, 1968
